Ratuj Głuszca
1wielkanoc

Wielu Święta Wielkanocne kojarzy z syto zastawionym stołem, święconką i długim weekendem. Ale w praktyce chrześcijańskiej jest to jedno z najważniejszych i najciekawszych świąt liturgicznych o dużo głębszej symbolice. Dziś wszystko, co chcielibyście wiedzieć o Wielkanocy, ale zapomnieliście zapytać.

Wielkanoc, czyli Pascha, Niedziela Wielkanocna lub Zmartwychwstanie to okres trwający od Wigilii Paschalnej do Niedzieli Zesłania Ducha Świętego. W tym czasie księża noszą białe szaty liturgiczne.

Sam rok liturgiczny dzieli się na 6 okresów liturgicznych i rozpoczyna się w pierwszą niedzielę Adwentu do Wigilii Bożego Narodzenia włącznie. Wielki Post rozpoczyna się w Środę Popielcową, a kończy Mszą Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Po nim następuje Triduum Paschalne: Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wielka Sobota oraz Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, którą poprzedza sześciotygodniowy post.

Dlaczego pościmy?

Post ma wymiar symboliczny. Pościmy na pamiątkę 40 dniowego postu Jezusa na pustyni. Pierwsze wzmianki o poście wyszły spod pióra rzymskiego pisarza chrześcijańskiego, żyjącego w II w. Pisał też św. Ireneusz o tygodniowym Poście Wielkanocnym odprawianym w Gali ok. 190 r. Post ma wymiar duchowy, według nauk Kościoła ma stanowić drogę do oczyszczenia, prowokować do refleksji i przygotować do godnego uczestnictwa w wielkim święcie Zmartwychwstania Pańskiego. Na wsiach i w małych miejscowościach bardzo ściśle przestrzegano tego obrządku, panowało nawet powiedzenie, że Polak woli człowieka zabić lub rękę stracić niż złamać post. Nie jest to jednak post głodowy, ale ograniczenie w jakości i ilości spożywanych potraw. Tak, więc w wielu domach znikało mięso, tłuszcze zwierzęce, a także cukier, miód i nabiał na całe sześć tygodni. Tym praktykom ludzie oddawali się z ochotą, nawet rezygnując z używek takich jak papierosy czy alkohol. Dziś wielu katolików także i z ochotą przystępuje do tegoż obrządku, bo jak napisano w Ewangelii Mateusza:

,„Kiedy pościcie, przestańcie przybierać smutny wyraz twarzy jak obłudnicy, gdyż oni szpecą swe twarze, żeby ukazać ludziom, iż poszczą. Zaprawdę wam mówię: W pełni odbierają swą nagrodę. 17 Ale ty, gdy pościsz, natłuść sobie głowę i umyj twarz, 18 żeby pokazać, iż pościsz, nie ludziom, ale Ojcu, który jest w skrytości; wtedy odpłaci tobie twój Ojciec, który się przygląda w skrytości”.

Post to również czas zadumy. Kontemplacji sprzyja powściągliwość w hucznych zabawach, słuchaniu głośnej muzyki, a także porządkowaniu domu i życia.

Święconka

Błogosławieństwo pokarmów znane powszechnie jako święconka lub święconym odbywa się w Wielką Sobotę. Początku tego chrześcijańskiego obrzędu sięgają VIII wieku i początkowo święcono jedynie chlebową figurkę w kształcie baranka, kolejno dodawano masło, ser, wędlinę, a także chrzan doprawiony cukrem, który przypomina, że gorzka męka została osłodzona cudem zmartwychwstania. Dziś w koszyczkach znajdziemy niemal wszystko. Na wsiach po powrocie z kościoła należało ze święconką obejść dom, aż trzy razy, co miało wypędzić odpędzić złe moce.

Malowanie jajek

Nie wiadomo dokładnie skąd wziął się zwyczaj malowania jajek na Wielkanoc. Pierwsze pisanki znaleziono na terenach sumeryjskiej Mezopotamii, wspominają o nim również pisarze poeci i elegicy rzymscy jak Owidiusz czy Juwenalis. W Polsce pierwsze pisanki znaleziono w X wieku podczas wykopalisk archeologicznych na Opolszczyźnie, na pozostałościach grodu słowiańskiego. Jedna z tez przypisuje powstanie pisanek m.in. Matce Boskiej.  Niektórzy twierdzą, że błagając Piłata o darowanie życia Synowi zaniosła jego dzieciom kolorowe jajka w prezencie, a także św. Magdalenie, która dowiedziawszy się o zmartwychwstaniu Jezusa pobiegła do domu i zobaczyła, że wszystkie jajka są kolorowe.

Choć paleta zdobienia jajek jest bardzo różnorodna, to jednak obowiązuje pewna niezmienna symbolika. Czerwień oznacza krew Chrystusa, zaś fiolet i niebieski oznacza żałobę i Wielki Post, żółta radość ze Zmartwychwstania.

Symbolika poszczególnych składników święconki:

Jajko – symbol nowego życia, zwycięstwa nad śmiercią. Zwyczaj rozpowszechniony w Polsce przez niemieckich zakonników. Wywodzi się z dawnego zakazu spożywania jaj podczas Wielkiego Postu. Jajka pojawiały się ponownie na stole dopiero na Wielkanoc.

Chleb – pokarm niezbędny do życia, symbol dobrobytu i pomyślności. Dla chrześcijan symbolizuje Ciało Chrystusa.

Sól – dawniej symbol odstraszania zła, ale również oczyszczanie samego w sobie. Nie bez powodu mówi się: „sól ziemi”, raz  że to minerał życiodajny, dwa że symbolizuje odwieczną prawdę i sedno istnienia.

Wędlina – szczególnie w uboższych domach uchodziła za szczyt luksusu, stąd jej wymowa. Nawet niewielki plasterek szyneczki miał symbolizować powodzenie i dostatek przez okrągły rok.

Ser – jako produkt mleczny pochodzący od stada zwierząt domowych tj. krowy, owce, kozy miał być pomostem pomiędzy człowiekiem a siłami przyrody, symbolizujących symbiozę i przyjaźń. Lecz przede wszystkim gwarantował rozwój zwierząt domowych.

Chrzan – od zawsze kojarzono z fizyczną siłą i wytrzymałością. Jego poświęcenie, a potem spożycie miało zagwarantować niegasnącą krzepę i wigor.

Ciasto – symbol doskonałości i piekarskiego kunsztu. W tej dziedzinie gospodynie prześcigały się w peletonie o najlepsze wypieki.

Wyższość świąt Wielkanocnych nad Bożym Narodzeniem, co roku wywołuje te same kontrowersje i spory wśród chrześcijan. Prawda jest jednak taka, że Wielkanoc pomimo mniejszego splendoru – choć i tego święta komercjalizacja nie omija szerokim łukiem – symbolizują rzecz najważniejszą, a mianowicie śmierć krzyżową i Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Są bowiem symbolem zwycięstwa dobra nad złem.

Dla niechrześcijan jest to oczywiście czas długiego urlopu, odpoczynku od pracy. Nie tak znowu długiego, gdyby porównać do obrzędów meksykańskich, gdzie Poniedziałek Wielkanocny rozpoczyna Semana Pascua xo wraz z Semaną Santą przynosi dwa tygodnie wolne od pracy.

Na szczęście w Polsce świąteczna przerwa trwa kilka dni, bo i kto by wytrzymał tyle wolnego czasu;)

Ana Miller

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wypowiedz się

Musiszsię zalogować aby dodać komentarz.